Muslimanske rezolucije: bošnjački odgovori na zločine tokom Drugog svjetskog rata u Bosni i Hercegovini

Datum objave: 19 Nov 2021
Vijesti

Dr. Ferid Dautović

Direktor Instituta za islamsku tradiciju Bošnjaka

“The Muslim Resolutions: Bosniak Responses to World War Two Atrocities in Bosnia and Herzegovina (Muslimanske rezolucije: bošnjački odgovori na zločine tokom Drugog svjetskog rata u Bosni i Hercegovini)”

Ova godina je u znaku 80 godina od početka Drugog svjetskog rata na našim prostorima, odnosno okupacije od strane fašističkih vlasti. Ujedno ove godine se obilježava 80. godina i od poznatih ‘Muslimanskih rezolucija’ kojom su se bošnjačke elite, predvođena ulemom, ogradile od ustašklih zločina i osudila ubistva i progon Srba, Jevreja i Roma. Time povodom Institut za islamsku tradiciju Bošnjaka (IITB) i Centar za islam u savremenom svijetu (CICW) na Univerzitetu Shenandoah (Virginia, SAD) izdavači su nove publikacije pod naslovom The Muslim Resolutions: Bosniak Responses to World War Two Atrocities in Bosnia and Herzegovina (Muslimanske rezolucije: bošnjački odgovori na zločine tokom Drugog svjetskog rata u Bosni i Hercegovini). Urednici publikacije su dr. Hikmet Karčić, dr. Ferid Dautović i dr. Ermin Sinanović a ovo predstavlja prvi zajednički projekat ove dvije institucije.

Navedena publikacija sadrži osam poglavlja koji čine radove autora dr.Adnana Jahića, dr.Safet Bandžović, dr.Xavier Bougarel, dr. Marko Attila Hoare, dr. Ermin Sinanović, dr. Ferid Dautović, dr. Hikmet Karčić i Desmond Maurer. Ovi radovi daju historijski kontekst i analizu ‘Muslimanskih rezolucija’. Publikacija sadrži integralne prijevode svih poznatih "Muslimanskih rezolucija" - rezolucija bošnjačkih elita iz Prijedora, Sarajeva, Banja Luke, Mostara, Bijeljine, Tuzle, Zenice kao i dvije novootkrivene rezolucije iz Bugojna i Bosanske Dubice.

U svom radu pod naslovom “Muslimanske rezolucije: bilješka o naučnom interest i arhivima”, dr.Hikmet Karčić daje kraći pregled stanja o prvom spominjanju Muslimanskih rezolucija i o stanju arhivske građe, odnosno dostupnost orginalnih primjeraka i prepisa. Kako se navodi, pitanje autentičnosti historijskih dokumenata je ključna u svakom istraživačkom projektu te je u ovom pronalazak rezolucija i njihova autentičnost bila od ključne važnosti. Dr. Ferid Dautović u radu pod naslovom “Bošnjačke elite kao potpisnici Muslimanskih rezolucija” daje osvrt na ulogu bošnjačkih elita odnosno uleme u pokretanju i potpisivanju rezolucija. U radu “Zauzimanje za pravdu u muslimanskoj tradiciji” Dr. Ermin Sinanović bavio se pitanjem poimanja pravde u Islamu. Historijski kontekst i okolnosti donošenja i tumačenja Muslimanskih rezolucija tretirao je Desmond Maurer u svom radu “Čitanje Muslimanskih rezolucija” uz kraću bibliografsku bilješku o preporučenoj literaturi za dalje čitanje. Rad dr. Adnana Jahića “Muslimanske rezolucija 1941: u povodou 80 godina od njihovog potpisivanja” predstavlja prijevod rada objavljenog na bosanskom jeziku u Prilozima Instituta za historiju Univerzietta u Sarajevu prošle godine. U ovom opsežnom radu dr.Jahić daje nove uvide i smješta rezolucije u kontekst radi boljeg razumjevanja. U zaključku dr.Jahić: “Muslimanske rezolucije 1941. nisu imale izravno antiokupatorski i antifašistički, ali jesu imale antiustaški karakter i smisao, što ima historijsku težinu ima li se u vidu činjenica da je ustaška NDH bila satelit Hitlerove Njemačke i Mussolinijeve Italije. Posredno su rezolucije, a ponegdje i izravno, osuđivale svako gaženje osnovnih ljudskih prava, svaku segregaciju i ponižavanje ljudi na temelju njihovih razlika. Onovremena bošnjačka elita je rezolucijama spasila svoj obraz i pokazala da ljudsko dostojanstvo nema, ili barem ne bi trebalo imati cijene.” Rad dr. Safeta Bandžovića predstavlja prijevod njegovog rada pod naslovom “Odjek Muslimanskih rezolucija iz 1941. godine”, koji je objavljen u časopisu Arhivska praksa 2011. godine. Kako navodi Bandžović rezolucije nisu mogle drastično izmijeniti stanje u BiH, ali su predstavljale otvorenu i hrabru manifestaciju neslaganja Bošnjaka sa ustaškom diskriminatorskom politikom”. Dr. Xavier Bougarel u svom radu “Muslimanske rezoluicje 1941: između moralne hrabrosti i političke nemoći” daje analizu rezolucija te navodi kako rezolucije pokazuju ograničenja mirnog načina djelovanja, čin djelovanja koji je naslijeđen iz Osmanskog i Austro-ugarskog perioda. Posljedni rad pod naslovom “Muslimansko-bošnjački otpor ustašama i Muslimanske rezolucije 1941” autora dr. Marko Attila Hoare daje pregled i analizu rezolucija te navodi kako su rezolucije bile početna faza muslimanskog otpora prema Ustašama koja će poslije prerasti u masovniju podršku Narodno-oslobodilačkom pokretu (NOP).

Drugi dio publikacije sadrži prijevode na engleski jezik integralnog teksta deset rezolucija: rezolucija El-Hidaje, prijedorska, sarajevska, mostarska, banjalučka, bijeljinska, tuzlanska, zenička, bosansko dubička i bugojanska. Uz prijevode dati su i faksimili orginala ili prepisa orginala pronađenih u arhivima u Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj. Pored poznatih rezolucija u ovoj publikaciji se po prvi put objavljuju i dvije do sada nepoznate rezolucije – rezolucija Muslimana iz Bosanske Dubice koju je u Hrvatskom državnom arhivu pronašao dr. Adnan Jahić i Bugojanska rezolucija o zaštiti Roma koju je u Arhivi Gazi Husrev-begove biblioteke pronašao dr.Hikmet Karčić.

Ova publikacija objavljena je u važnom trenutku kada je na sceni historijski revizionizam. Važnost ovog istraživačkog projekta je ovaj važan dio naše prošlosti staviti u odgovarajući historijski kontekst i bez uljepšavanja predstaviti. Zbog toga ova publikacija koja sadrži različita tumačenja i poglede na rezolucije predstavlja urnek kako treba naučno analizirati događaje iz naše prošlosti. Uzimajući u obzir da se naša historija uvijek pisala i tumačila van granica naše države, ovaj put mi svoju historiju predstvaljamo stranoj publici. Upravo je to i najvažnija karakteristika ove publikacije – da je na engleskom jeziku dostupna bibliotekama i naučnicima širom svijetu.